Słownik przydatnych pojęć

akt oskarżenia

Pismo procesowe kończące postępowanie przygotowawcze, skierowane do sądu przez uprawnionego oskarżyciela domagające się od sądu rozpoznania sprawy o czyn przestępny zarzucany oskarżonemu. Zawiera m.in. wskazanie sprawcy przestępstwa (oskarżonego), opis zarzucanego mu czynu, kwalifikację prawną oraz uzasadnienie oskarżenia i dowody, na których je oparto. Akt oskarżenia przekazuje się do właściwego sądu wraz z aktami sprawy i dowodami rzeczowymi. Akt oskarżenia sporządza się w terminie 14 dni od zamknięcia śledztwa, a jeżeli podejrzany jest tymczasowo aresztowany - w terminie 7 dni.

akta sprawy

Dokumenty zebrane w toku postępowania przygotowawczego lub sprawdzającego, oprawione w okładkę (sporządzoną według wzoru) i opisane sygnaturą, kwalifikacją prawną i in. Dla każdej sprawy zakłada się odrębne akta. Każdy tom akt zawiera nie więcej niż 200 kart, kolejno ponumerowanych (zachowuje się ciągłość numeracji) i zszytych.

 

apelacja

Środek zaskarżenia, przysługujący osobie uprawnionej, od wyroku sądu pierwszej instancji. Apelację rozpoznaje sąd II instancji. Termin do wniesienia apelacji wynosi 14 dni i biegnie od daty doręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem.

 

dobrowolne poddanie się karze

Dobrowolne poddanie się karze, to rozwiązanie dające podejrzanemu możliwość uzgodnienia z prokuratorem przyszłej kary. Po uzgodnieniu kary z podejrzanym prokurator umieszcza w akcie oskarżenia stosowny wniosek i jeżeli sąd przychyli się do niego, następuje skazanie bez przeprowadzenia rozprawy. Uwzględniając wniosek prokuratora, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, warunkowo zawiesić jej wykonanie albo orzec wyłącznie środek karny.

Inną formą dobrowolnego poddania się karze (już na etapie postępowania sądowego) jest złożenie przez oskarżonego na rozprawie wniosku o wydanie wyroku skazującego, z wymierzeniem określonej kary, bez przeprowadzania postępowania dowodowego. Wniosek taki można złożyć do chwili zakończenia pierwszego przesłuchania wszystkich oskarżonych na rozprawie głównej.

Uwzględnienie takiego wniosku przez Sąd jest możliwe wówczas gdy nie sprzeciwiają się temu prokurator oraz pokrzywdzony.

 

kara

Środek represyjny stosowany wobec osób, które popełniły przestępstwo.

Kodeks karny przewiduje następujące kary:

- grzywna - wymierzana w stawkach dziennych, najniższa liczba stawek wynosi 10, najwyższa 360. Ustalając stawkę dzienną sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy, warunki osobiste, rodzinne, możliwości zarobkowe i in. Stawka dzienna nie może być niższa niż 10 zł i wyższa niż 2.000 zł,

- ograniczenie wolności - trwa najkrócej miesiąc, najdłużej 12 miesięcy. W czasie odbywania takiej kary skazany nie może bez zgody sądu zmieniać miejsca pobytu, jest obowiązany do wykonywania pracy wskazanej przez sąd, ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary. Wobec osoby zatrudnionej sąd, zamiast obowiązku pracy, może orzec potrącanie od 10 do 25 % wynagrodzenia za pracę,

- pozbawienie wolności - trwa najkrócej miesiąc, najdłużej 15 lat,

- 25 lat pozbawienia wolności,

- dożywotnie pozbawienie wolności.

  

nawiązka

Zadośćuczynienie za ciężki uszczerbek na zdrowiu, naruszenie czynności narządu ciała, rozstrój zdrowia, a także za doznaną krzywdę. Orzeczenie przez sąd nawiązki nie jest uzależnione od dodatkowego wniosku pokrzywdzonego. Nawiązka jest orzekana fakultatywnie wówczas, kiedy szkody nie da się sprecyzować, w szczególności stanowi rekompensatę za poniesioną krzywdę niematerialną.

  

obowiązek naprawienia szkody

Obowiązek naprawienia szkody to środek karny orzekany przez sąd w przypadku skazania sprawcy za jedno z przestępstw wymienionych w art. 46 k.k.

Obowiązek ten powstaje w przypadku skazania sprawcy za przestępstwo spowodowania śmierci, ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia, przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, przeciwko środowisku, przeciwko mieniu, przeciwko obrotowi gospodarczemu, przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową.

Orzeczenie obowiązku naprawienia szkody następuje na wniosek.

 

oskarżony

Osoba, wobec której skierowano do sądu akt oskarżenia lub wniesiono wniosek o warunkowe umorzenie postępowania karnego.

 

podejrzany

Osoba, co do której wydano i ogłoszono postanowienie o przedstawieniu zarzutów, albo której bez wydania takiego postanowienia postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego.

  

postępowanie przygotowawcze

Stadium procesu karnego poprzedzające postępowanie sądowe, wszczynane gdy zachodzi podejrzenie popełnienia przestępstwa, które ma na celu:

- ustalenie, czy rzeczywiście zostało popełnione przestępstwo,
- wyjaśnienie okoliczności sprawy, w tym ustalenie osób pokrzywdzonych i rozmiarów szkody;

- wykrycie i w razie potrzeby ujęcie sprawcy,

- zebranie danych osobopoznawczych o podejrzanym,

- utrwalenie dowodów dla sądu.

Postępowanie przygotowawcze prowadzi się w formie dochodzenia lub śledztwa.

  

przestępstwo

Czyn społecznie szkodliwy, zawiniony, zagrożony karą przez ustawę. Polskie prawo dzieli przestępstwa na zbrodnię i występki.

  

przestępstwa ścigane z urzędu

Każdy dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu ma społeczny obowiązek zawiadomienia o tym prokuraturę, Policję lub inny organ uprawniony do prowadzenia postępowania.

Instytucje państwowe i samorządowe, które w związku ze swą działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, są obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub Policję (inny organ uprawniony do prowadzenia postępowania) oraz przedsięwziąć niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego do ścigania przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarządzenia, aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa.

Zawiadomienie o przestępstwie, co do którego prowadzenie śledztwa jest obowiązkowe, lub własne dane świadczące o popełnieniu takiego przestępstwa Policja przekazuje wraz z zebranymi materiałami niezwłocznie prokuratorowi.

Jedynie w niektórych przypadkach ustawodawca uzależnia ściganie czynów od woli pokrzywdzonego (przestępstwa ścigane na wniosek i przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego).

  

przestępstwa ścigane na wniosek

Są to przestępstwa ścigane z urzędu na wniosek pokrzywdzonego.

Wniosek o ściganie złożony przez pokrzywdzonego stanowi warunek niezbędny do wszczęcia postępowania.

Wniosek może być cofnięty w postępowaniu przygotowawczym za zgodą prokuratora, natomiast w postępowaniu sądowym za zgodą sądu do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej, chyba że chodzi o przestępstwo określone w art. 197 kk (gwałt). Ponowne złożenie wniosku jest niedopuszczalne.

  

przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego

Są to przestępstwa ścigane w trybie prywatno-skargowym. Sam pokrzywdzony, bez ingerencji oskarżyciela publicznego (który jednak może objąć oskarżenie, jeżeli uzna, że wymaga tego interes społeczny), uprawniony jest do wniesienia aktu oskarżenia i tym samym wszczęcia postępowania sądowego.

Prywatny akt oskarżenia może wnieść pokrzywdzony, wobec którego sprawca lub sprawcy dopuścili się przestępstwa:

- spowodowania naruszenia czynności narządów ciała lub rozstroju   zdrowia trwającego nie dłużej niż 7 dni (art.157 § 2 lub 3 kk w związku z § 4),

- pomówienia (art.212 kk),

- zniewagi (art.216 kk),

- uderzenia człowieka lub w inny sposób naruszenia jego nietykalności cielesnej (art.217 kk).

 

środki zapobiegawcze

Środki przymusu w procesie karnym, służące zabezpieczeniu prawidłowego toku postępowania karnego. Do środków zapobiegawczych należą: tymczasowe aresztowanie, poręczenie majątkowe (osobiste lub społeczne), dozór Policji, zakaz opuszczania kraju (może być połączony z zatrzymaniem paszportu lub innego dokumentu uprawniającego do przekroczenia granicy albo z zakazem wydania takiego dokumentu), zawieszenie w czynnościach służbowych lub w wykonywaniu zawodu, jak też nakaz powstrzymania się od prowadzenia określonej działalności lub od prowadzenia określonego rodzaju pojazdów.

Środki zapobiegawcze, za wyjątkiem tymczasowego aresztowania, może w toku postępowania przygotowawczego stosować prokurator. Na postanowienia w przedmiocie środków zapobiegawczych przysługuje zażalenie do Sądu.

  

świadek anonimowy

Świadek, którego dane osobowe, z uwagi na zagrożenie dla jego życia, zdrowia, wolności oraz mienia lub osoby dla niego najbliższej, pozostają wyłącznie do wiadomości sądu i prokuratora, a w niektórych wypadkach również funkcjonariusza policji.

  

świadek koronny

Świadkiem koronnym jest podejrzany, który został dopuszczony do składania zeznań w charakterze świadka na zasadach określonych ustawą z dnia 25 czerwca 1997 r. o świadku koronnym (Dz. U. z 2007r. nr 36 poz. 232, t.j.). Dowód z zeznań świadka koronnego można dopuścić, jeżeli do chwili wniesienia aktu oskarżenia do sądu jako podejrzany w swoich wyjaśnieniach przekazał on organowi prowadzącemu postępowanie informacje, które mogą przyczynić się do ujawnienia okoliczności przestępstwa, wykrycia pozostałych sprawców, ujawnienia dalszych przestępstw lub zapobieżenia im, a także jeżeli zobowiązał się do złożenia przed sądem wyczerpujących zeznań dotyczących osób uczestniczących w przestępstwie oraz pozostałych okoliczności w zakresie przestępstw wymienionych w art. 1 ustawy o świadku koronnym. W razie zagrożenia życia lub zdrowia świadka koronnego lub osoby dla niego najbliższej, może on być objęty ochroną osobistą, a także uzyskać pomoc w zakresie zmiany miejsca pobytu i zatrudnienia, a w szczególnych wypadkach można mu wydać dokumenty umożliwiające używanie innych niż własne danych osobowych.

  

wyjaśnienia

W postępowaniu przygotowawczym podejrzany składa wyjaśnienia przed organami ścigania (prokuratorem, funkcjonariuszami Policji, funkcjonariuszami innych organów dopuszczonych do prowadzenia postępowania przygotowawczego).

Podejrzany - w odróżnieniu od świadka - ma prawo, a nie obowiązek, składać wyjaśnienia.

  

wykroczenie

Czyn szkodliwy społecznie, nie będący przestępstwem, zagrożony karą aresztu, ograniczenia wolności jednego miesiąca, grzywną lub naganą.

  

występek

Przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności od miesiąca, karą ograniczenia wolności lub grzywną. Cięższe przestępstwa noszą miano zbrodni.

  

zatrzymanie

Pozbawienie wolności do wyjaśnienia sprawy nie dłużej niż na 48 godzin.

Każdy ma prawo ująć osobę na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa lub w pościgu podjętym bezpośrednio po popełnieniu przestępstwa, jeżeli zachodzi obawa ukrycia się tej osoby lub nie można ustalić jej tożsamości. Po zatrzymaniu ujętą osobę należy oddać w ręce policji.

Policja ma prawo zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo, a zachodzi obawa ucieczki lub ukrycia się tej osoby, albo zatarcia śladów przestępstwa bądź też nie można ustalić jej tożsamości. Zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie może zarządzić sąd lub prokurator.

  

zażalenie

Środek odwoławczy przysługujący od postanowień i zarządzeń oraz na czynności w postępowaniu przygotowawczym nie będących decyzjami, naruszających prawa stron i innych osób.

  

zbrodnia

Przestępstwo o dużym stopniu społecznej szkodliwości, zagrożone karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od 3 lat, karą pozbawienia wolności 25 lat lub karą dożywocia.

  

zeznania

W postępowaniu przygotowawczym zeznania składa świadek, biegły.

Każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania.

Składanie fałszywych zeznań lub zatajanie prawdy jest karalne.

Na świadka, który bez usprawiedliwienia nie stawi się albo bez zezwolenia prokuratora oddali się z miejsca czynności przed jej zakończeniem, może zostać nałożona kara pieniężna w wysokości do 10.000 zł. Ponadto prokurator może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie świadka

Podejrzany (oskarżony) natomiast nie składa zeznań tylko wyjaśnienia.